
INyanga, leso sathelayithi yemvelo esihambisana nathi njalo ebusuku esibhakabhakeni, ibilokhu iyinto ehehayo neyimfihlakalo amakhulu eminyaka. Kodwa wake wazibuza ukuthi kwakheka kanjani? Kulesi sihloko sizokutshela yonke imininingwane mayelana yenziwa kanjani inyanga, kusukela emibonweni yesayensi kuya ezintweni ezisanda kutholwa eziye zembula imikhondo ngomsuka wayo. Ngakho-ke zilungiselele ukungena emhlabeni othakazelisayo wesathelayithi yethu esiyithandayo futhi uthole izimfihlo ezigcine izigidi zeminyaka.
Isinyathelo ngesinyathelo ➡️ Yakhiwa kanjani iNyanga
INyanga, isathelayithi yethu yemvelo, ibiyinto ethakaselwayo futhi icwaningwa amakhulu eminyaka. Ngezansi, sethula ngokuningiliziwe ukuthi lo mzimba wasezulwini, obaluleke kangaka eMhlabeni, wakhiwa kanjani:
- Ukwakhiwa kwesistimu yelanga: Cishe eminyakeni eyizigidi eziyizinkulungwane ezingu-4.6 edlule, ifu elikhulu legesi nothuli elibizwa ngokuthi i-solar nebula lafinyela ngenxa yokudonsa amandla adonsela phansi. Lokhu kufinyeza kwabangela isimiso sonozungezilanga, kuhlanganise noMhlaba kanye nenyanga yawo yesikhathi esizayo.
- Umthelela omkhulu: Ngokombono owamukelwa kakhulu, into elingana ne-Mars ebizwa ngokuthi i-Theia yashayisana noMhlaba ezigabeni zayo zokuqala zokwakheka. Lokhu kushayisana okukhulu kwathumela izibi emkhathini futhi kwancibilikisa ingxenye yobuso boMhlaba.
- Ukwakhiwa kwediski yemfucumfucu: Ngemva kokushayisana, imfucumfucu yahlakazeka emhlabeni wonke yakha idiski ezungezayo. Izinto ezisinda kakhulu zaziqoqwe phakathi nendawo yediski, kwakheka lokho okwakungaba yiNyanga.
- Ukuqoqwa kwezinto: Njengoba imfucumfucu ishayisana futhi inamathelana, kwakheka ama-proto-moons, ahlangana kancane kancane ukuze kwakhe iNyanga yanamuhla. Le nqubo yokuqoqa yenzeka phakathi nenkathi yeminyaka eyizigidi ezimbalwa.
- Imiphumela ye-Gravitational: Lapho iNyanga ibumbeka, yenza amandla adonsela phansi eMhlabeni. La mandla abangela izinguquko ekujikelezeni nasekumeni koMhlaba, aqinisa iplanethi yethu futhi avumela ukuthuthukiswa kokuphila.
Yile ndlela iNyanga eyenziwe ngayo, into yasezulwini eye yathonya amagagasi, isimo sezulu kanye nokuvela kwezinhlobo zezinto eziphilayo emhlabeni wethu. Ukwakheka kwawo kuyingxenye ebalulekile yomlando womhlaba futhi kusisiza ukuthi siqonde kangcono umsuka nokuvela kwesimiso sonozungezilanga.
Q&A
Imibuzo evame ukubuzwa mayelana nokuthi "Inyanga yenziwa kanjani"
1. Imuphi umbono owamukeleka kakhulu mayelana nokuthi iNyanga yakheka kanjani?
Impendulo:
- I-Big Impact Theory:
- I-protoplanet elingana ne-Mars, ebizwa ngokuthi i-Theia, yashayisana noMhlaba.
- Umthelela ukhiphe inani elikhulu lezinto eziqoqwe ku-gravity futhi zakha iNyanga.
- Le thiyori ichaza ukufana kwamakhemikhali phakathi koMhlaba neNyanga.
2. Yakhiwa nini iNyanga?
Impendulo:
- INyanga yakha cishe eminyakeni eyizigidi eziyizinkulungwane ezingu-4.5 edlule.
3. Ingabe iNyanga ibilokhu isendaweni eyodwa?
Impendulo:
- Cha, Inyanga ilokhu isuka kancane eMhlabeni ngokuhamba kwesikhathi.
- Kulinganiselwa ukuthi ihamba ngesivinini esingamasentimitha angu-3.8 ngonyaka.
4. Kuthatha izinsuku ezingaki iNyanga ukwenza uguquko oluphelele eMhlabeni?
Impendulo:
- Kuthatha cishe izinsuku ezingama-27.3 ukuthi iNyanga yenze uguquko olulodwa oluphelele emhlabeni.
5. Ingakanani iNyanga uma iqhathaniswa noMhlaba?
Impendulo:
- Inyanga incane kakhulu kunoMhlaba.
- Ubukhulu bayo bucishe buphindwe izikhathi ezi-3.5 kunoMhlaba.
6. Kungani sihlale sibona uhlangothi olulodwa lweNyanga?
Impendulo:
- INyanga isekuzungeziseni okuhambisanayo noMhlaba, okusho ukuthi kuthatha isikhathi esifanayo ukuzungeza eksisini yayo njengoba kuthatha ukuzungeza Umhlaba kanye.
- Lokhu kusho ukuthi sihlala sibona uhlangothi olulodwa lweNyanga ukusuka eMhlabeni.
7. Ingabe iNyanga inawo umkhathi?
Impendulo:
- INyanga ayinawo umkhathi obalulekile.
- Umkhathi wayo mncane ngokwedlulele futhi wakhiwe ikakhulukazi izinhlayiya zothuli namagesi ahlakazekile.
8. INyanga iwathinta kanjani amagagasi?
Impendulo:
- Amandla adonsela phansi eNyanga enza amagagasi olwandle olwandle.
- Amandla adonsela phansi abangela ukuba amanzi akhuphuke futhi ahlehle ogwini emijikelezweni yansuku zonke.
9. Ungaphila eNyangeni?
Impendulo:
- Njengamanje, iNyanga ayinazo izimo ezidingekayo empilweni yomuntu.
- Awukho umkhathi ofanelekile noma amanzi awuketshezi endaweni yawo.
- Imisebe yelanga kanye namazinga okushisa aphakeme kakhulu nawo akwenza kungabi lula.
10. Mangaki ama-mission athunyelwe eNyangeni?
Impendulo:
- Sekuphelele izithunywa eziyisi-6 ezithunyelwe eNyangeni, zonke zithunyelwe yi-United States, phakathi kuka-1969 no-1972.
- Ngaphezu kwalokho, imisebenzi eminingi engaphethwe muntu yenziwe ngamazwe ahlukene.